FOTO: 123RF

ETIENNE YS

FOTO: ANP/PATRICK POST

FOTO: ANP/PATRICK POST

Dat Ys politicus zou worden, lag niet in de lijn der verwachtingen toen hij in 1980 naar Groningen kwam om fiscaal recht te studeren. ‘Van mijn familie ben ik de eerste die is gaan studeren. Omdat de meeste vrienden van de middelbare school dat deden, heb ik het ook gedaan. Ik kende Groningen helemaal niet, maar ik had een neef die er woonde en die heeft mij de stad aanbevolen. Het viel me behoorlijk tegen om de hele dag Nederlands te spreken. En dan het accent van de Groningers, ik moest me zo inspannen om dat te begrijpen. Dus de eerste tijd kwam ik steeds met een zwaar hoofd thuis omdat ik me zo moest concentreren.’

Ys genoot evenwel van zijn tijd in Groningen. ‘Ik mag niet klagen over mijn studiejaren’, zegt hij Gronings-zuinig. ‘Als ik het opnieuw zou moeten doen, dan zou ik weer precies dezelfde opleiding kiezen. Studenten fiscaal recht werden door studenten in andere rechtendisciplines, meer beschouwd als economen dan als juristen. En de economen, met wie we ook veel vakken volgden, beschouwden ons als juristen. Dat geeft wel aan hoe breed de studie was. Ik ging terug naar een land waar financiële dienstverlening een van de economische pijlers is, dus dat kwam goed van pas. En in de politiek was de kennis van rechten, fiscaal recht, openbare financiën en economie ook heel waardevol.’

Wellicht waren het Ys’ ervaringen in de politiek die het zaadje plantten voor zijn roman De barmhartige staat uit 2024, die binnenkort in een Engelse vertaling verschijnt? Daarin herschrijft Ys de geschiedenis: in de negentiende eeuw is het Afrikaanse koninkrijk Asante, in het huidige Ghana, een koloniale macht die al drie eeuwen heerst over Europa en Amerika, en de bevolking tot slaaf heeft gemaakt. De koning wil democratische hervormingen doorvoeren aan de hand van De barmhartige staat, in de roman een vergelijkbaar boek als De l’esprit des Lois van Montesquieu, maar stuit op weerstand van de politieke oppositie en zijn eigen koninklijk huis.

De rollen omgedraaid
‘Hoe het idee is ontstaan, weet ik niet meer’, zegt Ys. ‘Ik wilde een spannende politieke thriller schrijven, een beetje zoals House of Cards of de boeken van Dan Brown, en mensen een blik achter de schermen van de politiek geven. Maar vooral wilde ik lezers laten nadenken over de mens en de mensheid, over hoe we met elkaar omgaan. Daarin ben ik wel geïnspireerd door de boeken van Noah Harari, met name Sapiens, een kleine geschiedenis van de mensheid.’

Om lezers afstand van zichzelf te laten nemen, draait Ys de rollen om: de kolonisatoren zijn zwart, de slaven wit. ‘Überhaupt is het een een leuke uitdaging of je die draai kunt maken. Sommige lezers vonden dat ontzettend moeilijk. Ze wisten dat in het boek de slaven wit zijn en de slavenhouders zwart, maar als ze dan over een blonde slavin lazen, werden ze toch op het verkeerde been gezet. Dan moesten ze weer heel bewust bedenken dat de slavin niet zwart is, maar een blonde vrouw.’

Inmiddels denkt Ys na over zijn volgende roman. Die zal niet in het verleden spelen, maar in de toekomst. ‘Wanneer die verschijnt? Ik ga mezelf geen deadline opleggen. Je moet vandaag iets schrijven en morgen durven schrappen omdat je het niet leuk meer vindt. Zo blijf je aan de gang totdat het klaar is. Hoewel mijn ervaring is dat het manuscript uit je hand moet worden gerukt, omdat je anders dingen blijft veranderen. Dat is het fascinerende van schrijven, dat je continu bezig bent met je creativiteit.’

Als geboren en getogen Curaçaoënaar volgde Etienne Ys begin januari met belangstelling de ontwikkelingen in buurland Venezuela. Amerikaanse strijdkrachten vielen het land binnen en ontvoerden president Maduro en zijn vrouw. ‘Natuurlijk wist niemand wat er ging gebeuren’, zegt Ys, die nog steeds op Curaçao woont. ‘Sommige mensen waren bang dat we in een oorlog betrokken zouden raken. Maar ik verwachtte niet dat Venezuela terug zou slaan, dus ik maakte er mij persoonlijk niet zoveel zorgen over.’

Venezuela en Curaçao zijn vrienden
De zorgen op Curaçao gingen echter niet alleen over het eigen lot, maar ook over dat van een goede buur. ‘Venezuela en Curaçao zijn vrienden. De bevrijder van Latijns-Amerika, Simón Bolívar, had een huisje op Curaçao om onder te duiken. En wij hebben Venezuela in de negentiende eeuw bijgestaan in hun onafhankelijk-heidsoorlog. We hebben dus historische, culturele en economische banden en die zullen altijd blijven, los van welke regering er in Venezuela zit.’

Ondertussen wrijft de regering op Curaçao zich in de handen over de kansen die het verwerken van Venezolaanse olie zou bieden, maar Ys heeft daar een hard hoofd in. ‘De raffinaderij is inmiddels een schroothoop geworden, dus daarin zou eerst flink geïnvesteerd moeten worden. Maar tot de sluiting in 2019 leverde de raffinaderij weinig geld op en zorgde hij voor veel milieuvervuiling. En dat is niet goed voor het toerisme, onze belangrijkste bron van inkomsten. In het Caribisch gebied groeit het toerisme de laatste jaren het snelste op Curaçao.’

Ys kan het weten, want tussen 2002 en 2006 was hij de premier van twee Nederlands-Antilliaanse kabinetten. In die rol hielp hij de ontbinding van zijn land in goede banen te leiden. In 2010 was het zover: Curaçao en Sint Maarten werden autonome landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden; Saba, Sint Eustatius en Bonaire werden bijzondere gemeenten. Ys: ’Ik heb als premier deelgenomen aan de rondetafelconferentie in 2005, waar de basis werd gelegd voor het ontbinden van de Nederlandse Antillen. Na mijn aftreden ben ik door mijn opvolger gevraagd om als onderhandelaar op te treden namens de Nederlandse Antillen.’

De Antillen uit elkaar
Saillant detail: Ys is lid en medeoprichter van de Partido Antiá Restrukturá – Partij voor Geherstructureerde Antillen – die tegenwoordig door het leven gaat als Partido Alternativa Real (PAR). ‘De PAR is in 1993 opgericht om de Nederlandse Antillen bij elkaar te houden. Kort daarvoor had een grote meerderheid van de bevolking op Curaçao in een referendum gestemd voor het behoud en de herstructurering van de Nederlandse Antillen. Maar daarvoor kregen we weinig medewerking van de andere partijen en eilanden. Het was toeval dat juist de PAR ervoor moest zorgen dat de Antillen uit elkaar zou gaan. Ik heb daar met pijn in het hart aan meegewerkt, want ik voel me nog altijd Nederlands-Antilliaan in hart en nieren. Maar het is no use crying over spilt milk.’

Etienne Ys moest als premier meewerken aan de ontbinding van het land dat hij regeerde: de Nederlandse Antillen. Als romancier verhaalt hij over een eiland dat eveneens in transitie is;
eentje met zwarte kolonisatoren en witte slaven.

TEKST: BERT PLATZER

CURAÇAO