FOTO: 123RF
fruitvlieg
FOTO: HENK VEENSTRA
Nohora Rueda Forero – Medische Wetenschappen
Viruses are tiny, but their impact is huge, proof that bad things (and good)
come in small packages.
STELLING
“
‘In de winter hebben fruitvliegjes geen seks. Niks, Nul. Dat is de tijd van de energiebesparing.’
TEKST: LIEKE VAN DEN KROMMENACKER
Wat kunnen we van andere levende wezens leren over lentekriebels en aantrekkingskracht?
We vroegen het RUG-hoogleraar neurogenetica Jean-Christophe Billeter, die onderzoek doet naar de genetica en het sociaal en seksueel gedrag van fruitvliegjes. ‘Heeft een fruitvliegjesvrouw eenmaal gepaard, dan kiest ze daarna alleen nog voor een hogere kwaliteit-man.’
Fruitvliegjesvrouwen zijn experts in partnerkeuze. Omdat zij in de natuur slechts enkele dagen leven, is de voortplanting een kwestie van tempo maken. Dus zijn ze allesbehalve monogaam. Bovendien voorziet de genetica in een mechanisme dat de vrouwen – aanvankelijk – minder kieskeurig maakt. Dit heeft alles van doen met feromonen: de geurstofjes die organismen aanmaken die het gedrag van anderen beïnvloeden.
In de neus van een fruitvliegjesvrouw zit een feromonenreceptor die vooral bij maagdelijke vliegen hypergevoelig staat afgesteld, zodat zij supersnel opgewonden raken wanneer ze in aanraking komen met de feromonen van het andere geslacht. Wat ook helpt: een glaasje bier of wijn. Zelfs van azijn krijgt de fruitvlieg zin. ‘Het gaat om het gist,’ zegt Billeter. ‘Deze voedingsstof is voor fruitvliegjes een afrodisiacum: een lustopwekkend middeltje, waar ze ook hun kinderen mee kunnen voeren.’
Sneller van bil?
Saillant detail in het hele voortplantingsproces: tijdens de paring krijgen vrouwenfruitvliegjes via het sperma van de man weer een feromoon binnen dat de werking van hun receptor juist afremt. In de fruitvliegjeswereld betekent seks in alle gevallen: een grote kans op nageslacht. Billeter: ‘Dus heeft een vrouw eenmaal gepaard, kiest ze daarna alleen nog voor een hogere kwaliteit-man: een vitale vlieg die veel feromonen aanmaakt.’
Kortom: eerst paar je zo snel mogelijk en daarna is het afstoten geblazen - tot er iets beters voorbijkomt. Kunnen wij daar, als mens, nog wat van leren? Meer alcohol? Sneller van bil? Billeter lacht. ‘Het is natuurlijk een urban myth dat etenswaren als oesters en chocola bij mensen als afrodisiaca werken. Of het echt zo is weten we niet. Maar kijk je naar de manier waarop mannen sperma maken en vrouwen eicellen, dan zijn bij fruitvliegjes en mensen dezelfde mechanismen aan het werk. En ook bij mensen zorgt het al dan niet geactiveerd zijn van bepaalde genen voor verschillen tussen mannen en vrouwen. De details zijn anders, maar de logica is dezelfde. In die zin zijn fruitvliegjes een grote inspiratie voor mensen.’
Misschien is het dan ook verstandig je lentekriebels niet te negeren, voor het weer kouder wordt. Billeter: ‘In de winter hebben fruitvliegjes geen seks. Niks, nul. Dat is de tijd van de energiebesparing.’
Voor veel dieren en planten geldt: met de lente groeit ook de seksuele aantrekkingskracht. ‘Wat ik interessant vind,’ zegt Jean-Christophe Billeter, ‘is niet dát dit zo is, maar de vraag waaróm dit zo is.’ Als hoogleraar neurogenetica aan de RUG onderzoekt hij op welke manier genen de hersenen, en dus gedrag, beïnvloeden. Aldus vlogen de fruitvliegjes zijn carrière in. ‘Dat zijn echt modelorganismen. Ze zijn goedkoop, er kleven weinig ethische problemen aan. We kennen hun hele genoom, dat sterk overeenkomt met dat van mensen. Ze hebben zintuigen, organen en een dag- en nachtritme. We weten van al hun 120.000 zenuwcellen precies hoe deze met elkaar verbinden en welke informatie ze doorgeven aan de hersenen.’
Alles behalve monogaam
Fruitvliegjes planten zich het actiefst voort in de zomermaanden; het is dan warmer en er is meer voedsel beschikbaar dan eerder in het jaar, wat de overlevingskansen voor hun nakomelingen vergroot. Door zowel hun genen als hun paringsgewoonten te bestuderen, leerde Billeter dat alleen mannen baltsgedrag vertonen. ‘Het gen dat verantwoordelijk is voor dit baltsgedrag is in mannelijke hersenen geactiveerd en bij vrouwen niet,’ legt hij uit. Ditzelfde gen controleert ook agressief gedrag. ‘Staat het gen uit, dan ben je dus een niet-baltsende, niet-agressieve vlieg. Oftewel: een vrouw.’
van de fruitvlieg
FOTO: HENK VEENSTRA
Nohora Rueda Forero – Medische Wetenschappen
Viruses are tiny, but their impact is huge, proof that bad things (and good) come in small packages.
STELLING
Fruitvliegjesvrouwen zijn experts in partnerkeuze. Omdat zij in de natuur slechts enkele dagen leven, is de voortplanting een kwestie van tempo maken. Dus zijn ze allesbehalve monogaam. Bovendien voorziet de genetica in een mechanisme dat de vrouwen – aanvankelijk – minder kieskeurig maakt. Dit heeft alles van doen met feromonen: de geurstofjes die organismen aanmaken die het gedrag van anderen beïnvloeden.
In de neus van een fruitvliegjesvrouw zit een feromonenreceptor die vooral bij maagdelijke vliegen hypergevoelig staat afgesteld, zodat zij supersnel opgewonden raken wanneer ze in aanraking komen met de feromonen van het andere geslacht. Wat ook helpt: een glaasje bier of wijn. Zelfs van azijn krijgt de fruitvlieg zin. ‘Het gaat om het gist,’ zegt Billeter. ‘Deze voedingsstof is voor fruitvliegjes een afrodisiacum: een lustopwekkend middeltje, waar ze ook hun kinderen mee kunnen voeren.’
Sneller van bil?
Saillant detail in het hele voort-plantingsproces: tijdens de paring krijgen vrouwenfruitvliegjes via het sperma van de man weer een feromoon binnen dat de werking van hun receptor juist afremt. In de fruitvliegjeswereld betekent seks in alle gevallen: een grote kans op nageslacht. Billeter: ‘Dus heeft een vrouw eenmaal gepaard, kiest ze daarna alleen nog voor een hogere kwaliteit-man: een vitale vlieg die veel feromonen aanmaakt.’
Kortom: eerst paar je zo snel mogelijk en daarna is het afstoten geblazen - tot er iets beters voorbijkomt. Kunnen wij daar, als mens, nog wat van leren? Meer alcohol? Sneller van bil? Billeter lacht. ‘Het is natuurlijk een urban myth dat etenswaren als oesters en chocola bij mensen als afrodisiaca werken. Of het echt zo is weten we niet. Maar kijk je naar de manier waarop mannen sperma maken en vrouwen eicellen, dan zijn bij fruitvliegjes en mensen dezelfde mechanismen aan het werk. En ook bij mensen zorgt het al dan niet geactiveerd zijn van bepaalde genen voor verschillen tussen mannen en vrouwen. De details zijn anders, maar de logica is dezelfde. In die zin zijn fruitvliegjes een grote inspiratie voor mensen.’
Misschien is het dan ook verstandig je lentekriebels niet te negeren, voor het weer kouder wordt. Billeter: ‘In de winter hebben fruitvliegjes geen seks. Niks, nul. Dat is de tijd van de energiebesparing.’
“
‘In de winter hebben fruitvliegjes geen seks. Niks, Nul. Dat is de tijd van de energiebesparing.’
Voor veel dieren en planten geldt: met de lente groeit ook de seksuele aantrekkingskracht. ‘Wat ik interessant vind,’ zegt Jean-Christophe Billeter, ‘is niet dát dit zo is, maar de vraag waaróm dit zo is.’ Als hoogleraar neurogenetica aan de RUG onderzoekt hij op welke manier genen de hersenen, en dus gedrag, beïnvloeden. Aldus vlogen de fruitvliegjes zijn carrière in. ‘Dat zijn echt modelorganismen. Ze zijn goedkoop, er kleven weinig ethische problemen aan. We kennen hun hele genoom, dat sterk overeenkomt met dat van mensen. Ze hebben zintuigen, organen en een dag- en nachtritme. We weten van al hun 120.000 zenuwcellen precies hoe deze met elkaar verbinden en welke informatie ze doorgeven aan de hersenen.’
Alles behalve monogaam
Fruitvliegjes planten zich het actiefst voort in de zomermaanden; het is dan warmer en er is meer voedsel beschikbaar dan eerder in het jaar, wat de overlevingskansen voor hun nakomelingen vergroot. Door zowel hun genen als hun paringsgewoonten te bestuderen, leerde Billeter dat alleen mannen baltsgedrag vertonen. ‘Het gen dat verantwoordelijk is voor dit baltsgedrag is in mannelijke hersenen geactiveerd en bij vrouwen niet,’ legt hij uit. Ditzelfde gen controleert ook agressief gedrag. ‘Staat het gen uit, dan ben je dus een niet-baltsende, niet-agressieve vlieg. Oftewel: een vrouw.’
Wat kunnen we van andere levende wezens leren over lentekriebels en aantrekkingskracht?
We vroegen het RUG-hoogleraar neurogenetica Jean-Christophe Billeter, die onderzoek doet naar de genetica en het sociaal en seksueel gedrag van fruitvliegjes. ‘Heeft een fruitvliegjesvrouw eenmaal gepaard, dan kiest ze daarna alleen nog voor een hogere kwaliteit-man.’
TEKST: LIEKE VAN DEN KROMMENACKER